Bir Kelime, Bir Bakış Açısı
Günlük dilde sıkça kullandığımız kelimeler, yalnızca bir durumu tanımlamakla kalmaz; aynı zamanda o duruma nasıl yaklaştığımızı, onu nasıl algıladığımızı da şekillendirir. Yol güvenliği alanında son yıllarda dikkat çeken en önemli dönüşümlerden biri, “trafik kazası” yerine “trafik çarpışması” ifadesinin tercih edilmesidir.
Bu değişim basit bir kelime oyunu değil; modern yol güvenliği anlayışının, sorumluluk ve önlenebilirlik ekseninde yeniden tanımlanmasının bir sonucudur.
“Kaza” Kavramının Yarattığı Algı
“Kaza” kelimesi, Türkçede ve birçok dilde benzer çağrışımlara sahiptir:
- Beklenmeyen
- Kontrol dışı
- Kaçınılmaz
- Kader veya talih eseri gerçekleşen
Bu dilsel çerçeve, trafik olaylarını çoğu zaman önlenemez bir talihsizlik gibi sunar. Sonuç olarak:
- Sorumluluk duygusu zayıflar
- Davranışsal hatalar geri planda kalır
- Sistemsel ve bireysel önlemler yeterince sorgulanmaz
Oysa istatistikler, trafik olaylarının büyük bölümünün insan davranışı, yanlış kararlar ve riskli alışkanlıklar sonucu meydana geldiğini açıkça ortaya koymaktadır.
“Çarpışma” Neyi Vurgular?
“Çarpışma” kavramı ise tamamen farklı bir bakış açısı sunar:
- Fiziksel bir temas vardır
- Bir neden–sonuç ilişkisi bulunur
- Öncesinde mutlaka bir risk zinciri oluşmuştur
Bu yaklaşım, olayın:
- analiz edilebilir,
- öğrenilebilir,
- ve en önemlisi önlenebilir olduğunu kabul eder.
Modern yol güvenliği politikalarında amaç; yalnızca sonuçları kaydetmek değil, çarpışmaya giden süreci anlamak ve bu süreci kıracak önlemleri geliştirmektir.
Uluslararası Yol Güvenliği Yaklaşımı
Birçok ülkede kamu kurumları, akademik çalışmalar ve sigorta sektörü artık bilinçli olarak “traffic accident” yerine “traffic collision” veya “road crash” gibi ifadeleri kullanmaktadır. Bunun temel nedenleri şunlardır:
- Toplumsal farkındalığı artırmak
- “Kaçınılmazlık” algısını kırmak
- Sürücü davranışlarını değiştirmeye odaklanmak
- Önleyici politikaları güçlendirmek
Bu dil, yol güvenliğini bir kader meselesi değil; yönetilebilir bir risk alanı olarak konumlandırır.
Eğitim ve Kurumsal Sorumluluk Açısından Önemi
İleri sürüş, defansif sürüş ve kurumsal sürücü eğitimlerinde “çarpışma” kavramının kullanılması tesadüf değildir. Bu yaklaşım:
- Suçlu aramak yerine nedenleri analiz etmeyi,
- Hataları gizlemek yerine öğrenme kültürü oluşturmayı,
- Reaktif değil proaktif güvenlik anlayışını teşvik eder.
Kurumsal filolar, lojistik firmaları ve kamu kurumları için bu dil değişimi; daha az hasar, daha az iş gücü kaybı ve daha sürdürülebilir bir güvenlik kültürü anlamına gelir.
Kelimeler Değişir, Davranışlar Dönüşür
“Trafik kazası” demek, çoğu zaman olayın kontrol dışı olduğunu ima eder.
“Trafik çarpışması” demek ise şunu söyler:
Bu olayın bir nedeni vardı ve bu nedenler doğru eğitim, doğru altyapı ve doğru davranışlarla önlenebilirdi.
Yol güvenliğinde gerçek ilerleme, yalnızca yeni kurallar koymakla değil; doğru kavramlarla düşünmekle başlar. Dil değiştiğinde, bakış açısı değişir. Bakış açısı değiştiğinde ise trafik daha güvenli hâle gelir.
İleri Sürüş Akademisi